Number DOI: http://doi.org/10.33209/2519-4348-2707-9627-2022-10-130

VB. – № 10, 2022. – P. 337-356

Summary

The purpose of this paper is to highlight the contribution of Biblodrama to the strengthening of the social skills of high school students, with emphasis on empathy. At the same time, to propose ways of utilizing the Bibliodrama model, which we have developed in the context of research, in the field of pedagogy of young adults in general, but also in the field of special education, in particular. Bibliodrama as a dramatization of biblical narratives thus far was mainly used in the context of the pastoral counselling of the soul with the strengthening of faith as the primary objective. In the present research, the application of Biblodrama is attempted in the field of the educational process, making this approach unique and novel. The therapy through drama, and consequently the pedagogical approach through Bibliodrama, has as its feature the use of symbols that become action through symbolism. The symbol has extensions that one can hardly recognize at first glance. That is why the symbol, with its perceptible view and its conceivable importance, becomes an important means of expression in religion and art (Fleming, 1940). In that regard, the present study examines whether the Bibliodrama can contribute to the empowerment of empathy of the adolescent student. The bibliodramatic model of our research adopts elements from the bibliodramatic model of J. Lap – M. Streur, which, in turn, has the psychodrama of Moreno as a reference frame. The scientific goal of our research is for Biblodrama, as it is formulated in the present study, to be an important tool in the hands of educators, through an entirely different and novel way of pedagogical approach. The diversity of man is a characteristic feature of his Creation and is perceived in many aspects and levels of his life. But when this diversity, mainly at the level of behavior and social adaptation, expresses a serious deviation from the normal, then it is necessary to have the intervention of specialists for treatment and rehabilitation. The pedagogical intervention approach can take many forms, depending on the nature of the deviation and the severity of the problem.

Key words: symbolic religious language, biblical narratives, pedagogical process, Bibliodrama, empathy, high school students.

References:

Ελληνόγλωση

Αγγελοπούλου – Σακαντάμη, Ν. (1999). Ειδική αγωγή. Βασικές αρχές και μέθοδοι.   

           Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Χριστοδουλίδη, σσ. 32-34.

Αργυροπούλου, Μ. (2004), Εκκλησιαστική εικονογραφία: Μεταγωγός επικοινωνίας 

           και πληροφορίας, Πάτρα: Εκδόσεις Περί Τεχνών, σσ. 21,42.

Goleman, D. (2011), Η συναισθηματική νοημοσύνη. Αθήνα: Πεδίο, σ. 33.

Δημητριάδου, Μ. (2020), ‘Το Βιβλόδραμα στα Πλαίσια της Ποιμαντικής      

  Κλινικής (Ψυχο)Θεραπείας: Μία Βιβλιογραφική Επισκόπηση’, στο      

Γεωργογιάννης, Π. (Επιμ.) Πρακτικά 28^ου Συνεδρίου με θέμα: Αγωγή Υγείας,         

  Κοινωνική Παιδαγωγική και Ιατρική, Κοινωνική Παιδαγωγική, Συμβουλευτική  

  και Ειδική Αγωγή. Πάτρα: Ινστιτούτο Πολιτισμού, Δημοκρατίας και 

  Εκπαίδευσης- Μελιτζάνη Ειρήνη, σσ. 336, 338(329-341).

Δημητριάδου, Μ. (2021), «Η θεραπευτική δύναμη της τέχνης. Η περίπτωση του 

            Βιβλοδράματος ως μέσου αντιμετώπισης συναισθηματικών διαταραχών και  

            διαταραχών συμπεριφοράς παραμελημένων παιδιών», Πρακτικά,  Τόμ. Β΄,  6^ο

           Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα: «Επικοινωνία, πληροφόρηση, 

            ενημέρωση και εκπαίδευση στην ύστερη νεωτερικότητα», Ηράκλειο Κρήτης, 10-

          12 Ιουλίου 2020, Εκδόσεις : Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών 

          Επιστημών, σ. 30-39.

Ζυμβρακάκης, Ι. (2008), ‘∆ιαταραχές συμπεριφοράς στη σχολική τάξη- 

            Ψυχοκοινωνική προσέγγιση- Εναλλακτικές τεχνικές παρεμβάσεις’, στο  

             Καρλοβασίτου, Α.,(επιστ. Υπεύθυνη),  Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών γονέων- 

             παιδιών με αναπηρίες και γονέων μαθητών με αναπηρίες, Θεσσαλονίκη: 

             Α.Π.Θ., σ. 143 (143-158).

Kandinsky, W. (1981). Για το πνευματικό στην τέχνη. Μτφ. Μ. Παράσχης. Αθήνα: 

           Νεφέλη, σσ. 11, 68-70.

Kιούλος, Κ. & Μπεργιαννάκη, Ι. (2014). Θρησκευτικότητα, πνευματικότητα και 

           κατάθλιψη. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, 31(3), σ. 263 (263-271).

Κουρκούτας, Η. (2007), Χαρακτηριστικά λειτουργίας και τρόποι αντιμετώπισης των 

           παιδιών με επιθετικές μορφές συμπεριφοράς στο πλαίσιο του σχολείου. Στο Ε. 

           Μακρή- Μπότσαρη (Επιστ. Επιμ.), Διαχείριση Προβλημάτων Σχολικής Τάξης,  

Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, σ.173.

Κοσμά, Ε. (2017), Η Σχέση της Ενσυναίσθησης και της Ενεργητικής Ενσυναισθητικής  

            Ακρόασης της γονικής σχέσης με την Ψυχοπαθολογία, Λάρισα: Πανεπιστήμιο  

            Θεσσαλίας/ Τμήμα Ιατρικής, σ. 27.

Κρασανάκης, Σ. (2004). Δραματοθεραπευτική Εισ-αγωγή. Στο Δρίτσας, Θ.(Επ. Επιμ.) 

            (2004). Η Τέχνη ως μέσον θεραπευτικής αγωγής. Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα 

            Ερευνών, σ. 51 (49-62)

Ματεζόφσκυ-Νικόλτσου, Κ. (2003), Ερευνώντας την παιδική τέχνη: Συστηματικές 

            παρατηρήσεις στις εικαστικές δεξιότητες των παιδιών, Αθήνα: Ελληνικά 

            Γράμματα, σ. 23.

Ματσαγγούρας, Η.Γ. (2002), Θεωρία και πράξη της διδασκαλίας. Στρατηγικές  

            διδασκαλίες. Η κριτική σκέψη στη διδακτική πράξη, Τόμος 2^ος, Αθήνα,    

            Gutenberg, σ. 623

O’ Leany, Ε. (1995), Η θεραπεία Gestalt, μτφ: Γ. Σκαρβέλη, Επιμ: Ι. Νέστορος, Αθήνα: 

            Ελληνικά Γράμματα, σσ. 94-99.

Τριλιανός, Θ. (2003), Μεθοδολογία Της Σύγχρονης Διδασκαλίας, Τόμος: Ι, Ατραπός-

           Περιβολάκι,  σ. 18.

Τριλίβα, Σ. & Chimienti, G. (1998). Πρόγραμμα Ελέγχου των συγκρούσεων: Εγώ και 

           Εσύ γινόμαστε Εμείς. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σσ.18, 26.

Τσέργας, Ν. (2014), Θεραπευτικές Προσεγγίσεις Μέσω της Τέχνης, Αθήνα: Τόπος, 

           σ.69.

Τσιτσίγκος, Σπ. (2019). Η πίστη κατά την θρησκεία και την επιστήμη. Αντίφωνο, 

Νοέμβριος 2019, (web-edition).

Τσιτσίγκος, Σπ. (2009). Ο υποστηρικτικός ρόλος του ιερού στη νόσο του Alzheimer. 

Αντίφωνο, Αύγουστος 2009, (web-edition).

Φασιανός, A. «Οι χρησμοί του Λοξία Απόλλωνα», Καθημερινή: Επτά Ημέρες 

          (21/04/2002): Τέχνη και Ψυχιατρική, σ.7. 

Φράγκος, X. (1994α.), Παιδεία, Παραγωγή και Ανάπτυξη, Αθήνα: Gutenberg Press, 

          σ.31.

Ξενόγλωσση

Andriessen, H., Derksen N. (1995). Bibliodrama. Stem en tegenstem. Ontwikkeling van 

         een model. Uitg. Utrecht, pp. 61-65

Agten, J., Herrebosch, E, Verduyn, K., Vervoort, L. (2007), Bibliodrama begeleiden. 

Wegwijzers voor de praktijk. Antwerpen: Garant, p. 19.

Barak, A., Engle, C., Katzir, L., & Fisher, W. A. (1987), ‘Increasing the level of 

         empathic understanding by means of a game. Simulation & Games’, 18(4), 458-

         470.

Berenson, B. G., & Carkhuff, R. R. (1967), Sources of gain in counseling and 

          psychotherapy: readings and commentary, Holt, Rinehart and Winston,

          pp.34-37.

Berry, J. & C. Williams (1991), «Primary prevention of acculturative stress among 

          refugee: Application of psychological theory and practice», American 

Psychological Association; 46(6), p.635 (632-641).

Beurmanjer, H. (2019). Tango mit Gott? Theoretische Klärungen zum ‘Bibliodans’ als 

         Methode der spirituellen Bildung. Gorinchem: Theologische Uitgeverij Narratio, 

         p.41.

Bowlby, J. (1969). Attachment and loss, Vol.1, Attachment. London: Hogarth Press, 

         pp. 97-113.

Bouwer, J. & Haar, B. de (2012). Kwaliteit van zorg. Optimaal zonder 

         levensbeschouwing, Assen: van Gorcum, p.1.

Brooke, S. (2007), The Use of the Creative Therapies with Sexual Abuse Survivors. 

USA: Charles C. Thomas- Publisher, Ltd., pp.196-198.

Chacko, A., Wymbs, B. T., Wymbs, F.A., Pelham, W. E.,  Michelle S. Swanger-

Gagne, M. S, Girio, E., Pirvics, L., Herbst,L.,  Jamie Guzzo, J.,  Phillips, C., 

Gay, P. (2006), Freud: A Life for Our Time, W. W. Norton & Company,1 edition, p.  

        239 (e-book).                                                                                                             

Goeden, R. (1983), “Zoek de Farao in jezelf… Hoe werkt het bibliodrama?” in 

Tijdschrift voor Praktische Theologie 10 (1983), p.175 (173-177).

O’Connor, B. (2009). Enhancing traditional behavioral parent training for single 

         mothers of children with ADHD. Journal of Clinical Child and Adolescent 

         Psychology, 38, pp. 206 – 218.

Elam, K. (1980), The Semiotics of Theatre and Drama, London and New York: 

         Routledge, p.2 (e-book).

Ellison, C. & Levin, J. (1998).The religion-health connection: evidence, theory, and 

        future directions. Health Education & Behavior, 25 (6), 700-720.

Campbell, S. B. & Ewing, L.J. (1990). Hard – to manage- Preschoolers: Adjustment at 

        Age Nine of predictors of continuing symptoms. Journal of Child Psychology and  

        Psychiatry, 31, pp. 871-889.

 Dalley, T. (1984), Art as Therapy, New York: Tavistock Publications, pp 11-14.

D’amico, M.,  Lalonde, C. and Snow, S. (2015), «Evaluating the efficacy of drama 

         therapy in teaching social skills to children with Autism Spectrum Disorders» in  

Drama Therapy Review, Volume 1, Number 1, 1 January,  p.26 (21-39).

Derksen, N. (1985). Hoe God meespeelt. Den Haag: Voorhoeve, pp. 156-157.

Dimitriadou, M. (2004). Het Bibliodrama binnen psychoterapie. Lezing (Διάλεξη) 

Nijmegen: Katholieke Universiteit.

Fleming (1940), Christian Symbols in a World Community, N. Y. : Friendship Press, p. 

          23

Frankl , V. (2004), On the Theory and Therapy of Mental Disorders: An Introduction 

         to Logotherapy and Existential Analysis, Transl. by J. Dubois, N.Y.: Brynner-

         Routledge, p.152 (e-book).

Goeden, R. (1983). Zoek de Farao in jezelf… Hoe werkt het bibliodrama? In Tijdschrift 

voor Praktische Theologie 10 (1983), p.175 (173-177).

Heimbrock, H. & Jaeschke, U. (1983). Spiel-Räume: Kreativität im Horizont des 

        christlichen Glaubens. Neukirchen-Vluyn: Neukirchener, pp. 256-262.

Holdcroft, B. (2006), ‘What is religiosity? Catholic Education: A Journal of Inquiry 

         and Practice, 10(1), 89 – 103. 

Hoffmann, W. (1998), «The art of unlearning», In: J. Fineberg (1998) (ed), Child Art,  

        Essays on childhood, primitivism and modernism, Princeton, New Jersey: 

        Princeton University Press, pp. 4-5 & 13.

Jakovina, Ž. & Jakovina, T. (2017). Role Theory and Role Analysis in Psychodrama: 

A Contribution to sociology. Soc. ekol. Zagreb, Vol. 26 (2017), No. 3, p.158 (151- 

         169).

Jennings, S. (1981), «Dramatherapy: Origins and the physically disabled», in R.                

         Courtney & G. Schattner, Drama in therapy, Volume 1: Children, New York: 

         Drama Book Specialists, pp. 57-59 (pp. 55-76).

Jones, P. (2007). Drama as Therapy Volume 1: Theory, Practice and Research, 

Routledge, p. 100.

Katz, R. L. (1963), Empathy: Its nature and uses, New York: Free Press, p. 29

Kellam, S. G., Rebok, G. W., Ialongo, and Mayer L.S. (1994). The course and 

         malleability of aggressive behavior from early first grade into middle school: 

         results of a developmental epidemiologically-based preventive trial. Journal of 

         Child Psychology and Psychiatry, 35, 2, p. 260 (259-281).

Kellam, S. G., Rebok, G. W.,  Ialongo, &  Mayer L.S.   (1994).  The  course   and malleability  of  aggressive   behavior  from  early   first 

grade  into  middle   school:  results  of   a  developmental  epidemiologically-based  preventive   trial.  Journal  of   Child  Psychology  and 

Psychiatry, 35, 2, 259-281

Kremer, J. F., & Dietzen, L. L. (1991), ‘Two approaches to teaching accurate empathy 

          to undergraduates: Teacher-intensive and self-directed’ Journal of College  

          Student Development, 32(1), 69–75.

Landy, R. (1993). Persona and Performance: The Meaning of Role in Drama, Therapy 

         and Everyday Life.   London & Bristol, PA: Jessica Kingsley Publishers, p.178.

Lap, J. 91982). Bibliodrama, actief op weg naar religieuze groei. In Schrift 14 (1982) 

         Dec. 1982, p. 227 (226-229)

Levi- Strauss, CL. (1988), Antropologie structurale, Paris: Plon, pp.151-155.

Levin, S. J. (1994), Religion and health: Is there an association, is it valid, and is it 

         causal? Social Science & Medicine 1994, 38:1475–1482

Levine, E. (1999), «On the playground: Child psychotherapy and expressive arts 

         therapy», In  Levine, S.   & Levine, E. (Eds.), Foundations of expressive arts 

         therapy: Theoretical and clinical perspectives, London: Kingsley, p. 259  (pp.  

        257–273). 

Lorenzer, Α. (1969 d), J. R. Royce (Hg.), «Psychology and the Symbol. Review», 

Psyche, 23 Jg., 39 2f.

McNiff, S. (1981), The arts and psychotherapy, Springfield, IL: Charles C. Thomas, p. 

          223. 

Moreno, J. L. (1979). Gruppenspsychotherapie und Psychodrama. Stuttgart, p.77.

Moreno, J.L. (1977⁵⁵). Psychodrama. New York: Beacon House, p. 121.

Okasha, A. (2003). The Declaration of Madrid and its implementation. World 

         Psychiatry 2/2 (2003) 65-67.

O’Neill, C. (1995), Drama Worlds: A Framework for Process Drama, Portsmouth. 

         Heinemann, p. 16.

Pendzik, S. (1998). Drama therapy as a form of modern shamanism. The Journal of 

        Transpersonal Psychology, 1988, Vol. 20, No. I, p.87 (81-91).

Scharfenberg, J. & Kämpfer, H. (1980), Mit Symbolen leben, Olten und Freiburg: 

         Walter Verlag, p 171.

Schweizer, C., Knorth, E. J., Spreen, M. (2014). Art therapy with children with Autism 

         Spectrum Disorders: A review of clinical case descriptions on ‘what works’.

The Arts in Psychotherapy, Vol. 41, Issue 5, November 2014. The Nederlands:  

         Elsevier, pp. 577-580 (577-593). 

Sundén, H. (1986). Die Religion und die Rollen. Eine psychologische 

        Untersuchung. Berlin: Töpelmann, pp. 6-8.

Tillich, P. (1986), Symbol und Wirklichkeit, Gottingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 3. 

        Auflage, p. 159-167

Tölle R., Windgassen, K. (2011), Psychiatrie: einschliesslich Psychotherapie, 

         16. Aufl. Berlin: Springer, pp. 277, 287, 354.

Young, J. (1990). Cognitive Therapy for Personality Disorders: A Schema Focused 

Approach. Sarasota: professional Exchange Inc, p. 39.

Van den Berg, B. & Van Leeuwen, T. (2015). Spelend verstaan. Bibliodrama als weg 

        naar levensoriëntatie. Handelingen 42 (2015/3), pp. 3-4 (3-8).

Vergrote, A. (1984), Bekentenis en begeerte in de religie, Antwerpen: De   

         Nederlandse Boekhandel, 10vv, pp. 93-111, 130-132.

Viftrup, D, Hvidt, N., and Buus, N. (2013). Spiritually and Religiously Integrated 

        Group Psychotherapy: A Systematic Literature Review. Evidence-Based  

        Complementary and Alternative Medicine, Vol. 2014: Spirituality and Health, p. 

        115 (115-126). 

Welzen, H. (1997). Maak mijn ogen Nieuw. Bibliodrama en exegese, Warnsveld: 

        Bibliodrama, werkgroep voor Opleiding en Spirualiteit, pp. 12-17.

Διαδικτυακή Βιβλιογραφία.

Αλεξανδρή, Τ. (2014), «Η θεραπευτική και μεταμορφωτική δυνατότητα της τέχνης», 

       στο διαδικτυακό τόπο: http://www.trauma-art-alexandritonya.com/, (Ημ.  

       Ανάκτησης: 22/04/2020).