Номер DOI: http://doi.org/10.33209/2519-4348-2707-9627-2020-8-78

VB. – № 8, 2020. – С. 147-171.

Анотація

Ο Γρηγόριος Νύσσης συντάσσει την πραγματεία του «Περί κατασκευῆς ἀνθρώπου» προτιθέμενος να συμπληρώσει την πραγματεία του αδελφού του Βασιλείου του Μεγάλου «Εἰς τήν Ἑξαήμερο» σε ορισμένα κενά που είχαν μείνει αναφορικά με ανθρωπολογικά ζητήματα. Στην ανά χείρας μελέτη προβαίνουμε στην επεξεργασία τού πέμπτου και του έκτου κεφαλαίου της πραγματείας τού Γρηγορίου, προκειμένου να αναδείξουμε τους όρους διά των οποίων προβάλλει την σχέση αιτιότητας μεταξύ και ανθρωπίνου καθώς και το περιεχόμενο της εφικτής ομοιότητος του δευτέρου με το πρώτο. Επίσης, φέρουμε στο προσκήνιο τον τρόπο διά του οποίου ο ίδιος ο Καππαδόκης Πατήρ ανασκευάζει τα αιρετικά επιχειρήματα των Ανομοίων αναφορικά με τους όρους σχέσης μεταξύ των Προσώπων της Αγίας Τριάδος και με την στο πλαίσιο της θείας οικονομίας δημιουργική εκδήλωσή τους. Σε όσα σημεία μάλιστα προκύπτει από το υπό επεξεργασία κείμενο ή από τα ευρύτερα συμφραζόμενα ανιχνεύουμε επιδράσεις που έχει δεχθεί στους συλλογισμούς του ο εν λόγω επιφανής διανοητής τής χριστιανικής Εκκλησίας από την Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία.

Ключові слова: Γρηγόριος Νύσσης, κατασκευή του ανθρώπου, αρχαία ελληνική φιλοσοφία, Ανόμοιοι, βασιλεία του Θεού.

Література:

Βιβλιογραφία

Πηγές

Καινή Διαθήκη, εκδόσεις Αποστολική Διακονία, Αθήνα, 2000.

Αριστοτέλους, Μετὰ τὰ φυσικὰ. 

Αριστοτέλους, Περὶ Αἰσθήσεως καὶ Αἰσθητῶν 

Βασιλείου Καισαρείας, Κατά Εὐνομίου, PG 29, 497 – 773.

Γρηγορίου Νύσσης, Περί κατασκευῆς ἀνθρώπου, PG 44, 123-256.

Γρηγορίου Νύσσης, Ἀσκητικά, PG 46, 288-305.

Μάξιμου Ομολογητή, Κεφάλαια περί ἀγάπης: Πρώτη ἑκατοντάς τῶν περί ἀγάπης κεφαλαίων, ed. A. Ceresa-Gastaldo, Massimo confessore. Capitoli sulla carita, Rome: Editrice Studium, 1963 (=PG 90, 959-989)

Μαξίμου Ομολογητού, Περί διαφόρων ἀποριῶν τῶν ἁγίου Διονυσίου καί Γρηγορίου, PG 91, 1069A-1101C.

Ωριγένους, Εἰς τό κατά Ματθαῖον, PG 17, 289- 309.

Ωριγένους, Κατά Κέλσου , PG 11, 111-1651.

Ελληνική Βιβλιογραφία

Αρτέμη, Ε., Όροι διαμόρφωσης της Γνωσιολογίας στον βυζαντινό Γεώργιο Παχυμέρη στην “Παράφρασή” του στην πραγματεία “Περί Μυστικῆς Θεολογίας” του Διονυσίου Αρεοπαγίτου, Πάτρα 2016.

Βογιατζή, Δ., Παρουσίαση και σχόλια στο έργο του Γρηγορίου Νύσσης ^«Περί κατασκευῆς του ἀνθρώπου^», χ.τ. 2013.

Δεληκωστόπουλου, Αθ. Ι., Ελληνικός στοχασμός και χριστιανική συνείδηση, Εκδόσεις Αποστολική Διακονία, Αθήνα 1993.

Καλπούζου, Α., Κλασική Αρχαιότητα: Μεταμορφώσεις της Σκέψης, Εργαστήριο Σκέψης, Αθήνα 2014.

Καλπούζου, Α., Ελληνιστικοί Χρόνοι: Μεταμορφώσεις της Σκέψης, Εργαστήρι της Σκέψης, Αθήνα 2014.

Μεταλληνού, Γ., Πίστη και επιστήμη στη ορθόδοξη γνωσιολογία, Ορθοδοξία και φυσικές επιστήμες εκδόσεις Σαββάλας, Αθήνα 1996

Μουτσούλα, Η. Δ., Γρηγόριος Νύσσης : βίος, συγγράμματα, διδασκαλία, εκδ. Αποστολικής Διακονίας, Αθήναι 1997.

Νησιώτη, Ν. Α. Προλεγόμενα εις την θεολογικήν Γνωσιολογίαν μας, εκδ. Μήνυμα, Αθήνα 1986.

Παναγόπουλου, Ιω., Η ερμηνεία της Αγίας Γραφής στην Εκκλησία των Πατέρων, τ. Α΄, Αθήνα 1991.

Παναγόπουλου, Ιω., Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη, Αθήνα 1994.

Παπαδόπουλου, Στ., Πατρολογία Β, Αθήνα 1990.

Παχυμέρη, Γ., Παράφρασις εις το περί θείων ονομάτων, PG 3, 877A-889A.

Σωφρονίου Έσσεξ, Αρχιμ., Άσκηση και θεωρία, Έσσεξ Αγγλίας 2010.

Τερέζη, Χ. Αθ., Αρχαία Ελληνική Ηθική και Πολιτική Φιλοσοφία, Ενότητα 4^η, Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα, Πανεπιστήμιο Πατρών, Πάτρα 2013.

Τερέζη, Χ. Αθ., Θείον Άπειρον, εκδ. «Έννοια», Αθήνα 2017.

Τερέζη, Χ. Αθ., Στισύσιππος. Η Πλατωνική Ακαδημία σε νέους καιρούς, εκδ. Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2017.

Φαράντου, Μ., Δογματική και Ηθική, Αθήνα 1973

Φειδά, Βλ., Εκκλησιαστική Ιστορία, Α, Αθήνα 1994.

Χριστοδούλου, Φ., Η Ανθρωπολογία και η Φιλοσοφία της Παιδείας στο «Περί Κατασκευής Ανθρώπου» έργο του Γρηγορίου Νύσσης, δ.δ., Αθήνα 2018.

Ξενόγλωσση

Andriopoulos, D.Z. ,Ancient Greek Epistemology, edit. Philosophical Inquiry, Athens 2009.

Artemi, Ε., «The aspect of the Body in the writing “On the Soul and the Resurrection” of Gregory of Nyssa», paper which is presented in conference: Dis/embodiment and Im/materiality: Uncovering the Body, Gender and Sexuality in Philosophies of Late Antiquity. In Memoriam Marianne Sághy (1961‒2018) June 6-8, 2019 Central European University, Budapest, Hungary.

Artemi, Ε. & Terezis, Ch., “The mystical theology as a path of man for the divine Knowledge in the writings of Gregory of Nyssa, Dionysius Areopagite, and Maximus the Confessor”, De Medio Aevo, 13, 2019: 161-181. 

Artemi, E., “Man’s “knowledge” and “ignorance” for God in the teaching of Gregory of Nyssa and Nicholas of Cusa”, Mirabilia. Revista Eletrônica de História Antiga e Medieval, vol. 19 (2014) p. 43-46.

Artemi, Ε. & Terezis, Ch., “Mystical Theology in the writings of Gregory of Nyssa and Dionysius Areopagite”, in ed. by S. Trostyanskiy & J. Gilbert, The Mystical Tradition of the Eastern Church. Studies in Patristics, Liturgy, and Practice, Gorgia Press 2019, p. 51-67.

Aubenque, P., Le Problème de l’être chez Aristote, PUF, Paris, 1991

Berchem, J.B., “Le rôle du Verbe dans l’oeuvre de la creation et de la sanctification d’après Saint Athanase”, Angelicum 15 (1938): 201-232

Brès, Υv., La Psychologie de Platon, editions “P.U.F”, Paris 1973.

Corsini, E., Il trattato De divinis nominibus dello Pseudo-Dionigi e i commenti neoplatonici al Parmenide.edit. Universita di Torino 1962.

Evdokimov, P., Ορθοδοξία, σε ελληνική μετάφραση υπό Αγαμέμνονος Μουρτζόπουλου, εκδ. Βασ. Ρηγόπουλου, Θεσσαλονίκη 1972.

Evdokimov, P., La connaissance de Dieu selon la tradition orientale, Desclée de Brouwer, Paris 1988.

Florovsky, G., “The concept of Creation in Saint Athanasius”, Studia Patristica 6 (1962): 36-57

Holzner, J. Παύλος, σε μτφρ. Ιερ. Ι. Κοτσώνη, εκδ. «Η Δαμασκός», Αθήνα 1948.

Ladner, G.B., “The Philosophical Anthropology of Saint Gregory of Nyssa”, Dumbarton Oaks Papers, Vol. 12 (1958), pp. 59-94.

Long, Α.Α., H Ελληνιστική Φιλοσοφία, σε μτφρ. Σπ. Δημόπουλου και Μυρτ. Δραγώνα, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1987.

Lossky, Vl., A l’image et à la resemblance de Dieu, Editions Aubier – Montaigne, Paris 1967.

Lossky, Vl., Essai sur le Théologie Mystique de l’ Église d’ Orient, edit. Aubier-Montaigne, Paris 1944. 

Peroli, Enr., Il Platonismo e l’antropologia filosofica di Gregorio di Nissa, Vita e Pensiero, Milan 1993

Piguet J.-Claude et de Widmer, Gabriel- Ph., Le renversement sémantique. Dialogue d’ un théologien et d’ un philosophe, Cahiers de le Revue de théologie et d’ un philosophie, no 16 Genève/ Lausanne/Neuchâtel 1991.

Segonds, A. Ph. et Steel C. (édit.), Proclus et la Théologie Platonicienne. Actes du Colloque International de Louvain (13-16 mai 1998). En l’honneur de H.D. Saffrey et L.G. Westerink Leuven -Les Belles Lettres, Paris 2000.

Semmelroth, O., «Gottes überwesentliche Einheit, Zur gotteslehre des Ps.-Dionysius Areopagita», Scholastik 25 (1950), pp. 209-234.

Ştefan, Fl., «The man created in God’s image – spiritual axis of the world. Saint Gregory of Nyssa’s theology», Icoana Credinței Vol. 3 No. 6 (2017), pp. 14-24.

Tarán, L., Speusippus of Athens, Series:Philosophia Antiqua, Vol. 39, Brill, Louvain 1981, https://doi.org/10.1163/9789004320604