Номер DOI: http://doi.org/10.33209/2519-4348-2707-9627-2023-11-144

VB. – № 11, 2023. – С. 249-266

Анотація

Візантыя, як і любое дзяржаўнае ўтварэнне, не магло існаваць вечнасць. Праблемы, якія скопліваліся (у адкрытым ці схаваным выглядзе) без вырашэння дзесяцігоддзямі, працягвалі бы працэс раскладання гэтага сацыяльнага інстытуту. Кульмінацыяй працэсу паступовай гібелі Візантыйскай Імперыі стала нават не падзенне Канстантынопалю 29 траўня 1453-га году, а тая агонія, у якой існавала дзяржава апошнія два-тры дзесяцігоддзі свайго існавання. Найбольш яскрава гэтую агонію падкрэслівала спроба заключыць царкоўную ўнію з каталіцкім Захадам дзеля атрымання палітычнай дапамогі. Але, як пакажа гісторыя, гэтай дапамогі не было, а вяртанне назад у праваслаўе не выратавала дзяржаву. Гэты сымбалізм быў успрыняты даволі хутка ва ўсходніх славянаў: Маскавіты звязвалі падзенне імперыі выключна са з’явай апастасіяй, што стала падмуркам не толькі да самаабвяшчэння імі аўтакефаліі сваёй царквы, но і фармаваннем уяўленняў аб сваёй рэлігійнай выключнасці ў выглядзе ідэалагемы «Масква – 3 Рым; Масква - Катэхон», якая выкарыстоўвалася як і ў мінушчыне (напрыклад, падчас працэсу анталагізацыі і сакралізацыі «рускай формы» набажэнстваў стараверамі падчас расколу рускай царквы ў XVII ст.), так і сучаснасці (напрыклад, творы такіх філосафаў як В. Трастнікоў, А. Дугін, якія выкарыстоўваюць гэтыя ідэалагемы для падкрэслівання перавагі «русского мира»). З улікам гэтага бачыцца неабходным правесці даследванне, у межах якога было бы высветлена, што прывяло сераднявечных грэкаў да таго адчаю, што яны вырашалі адмовіцца ад айцоўйскай веры. Якія ўмовы вымусілі грэкаў пайсці на такі радыкальны крок, што апынуўся не толькі вянцом канца Візантыі, але і стаў прычынай заганарэння Маскавітаў? Паспрабуем дасць на гэтае пытанне шырокі адказ.

Ключові слова: Ферара-Фларэнтыйская ўнія, заняпад Візантыі, сацыяльна-эканамічныя перадумовы, сацыяльна-палітычныя перадумовы, сацыя-культурныя перадумовы.

Література:

Angeliki, E. L. (2002). The economic history of Byzantine. Washington.: Dumbarton Oaks Studies, 1147 p. 

          Банников, А. В., Морозов М. А. Византийская армия (IV—XII вв.). СПб.: Евразия, 2013. 688 с.

          Бардола, К. Ю. Проблема византийской коррупции в историографии. Чтения памяти профессора Владимира Кадеева. 2014. №2. С. 68-71.

          Дворкин А. П. Очерки по истории Вселенской Православной Церкви: Курс лекций. Нижний Новгород: Издательство Братства во имя св. князя Александра Невского, 2005. 1021 с.

           Erickson, E. J. (2009) .A Military history of the Ottomans. Santa Barbara: ABC-Clio, 413 p. 

          Глушков, В. В. Византия и Европа: анализ цивилизационного слома. Актуальні проблеми політики. 2014. №51. С. 408-418.

          Карпов, С. П. Историях средних веков: в 3-х т. М.: Изд-во Моск. ун-та, 2005. 2 т.

          Кёнигсбергер, Г. Средневековая Европа, 400-1500 годы. М.: Весь мир, 2001. 372 с.

          Klitgard R. (2004). Corrupt cities: practical guide and prevention. Chapter 11 «Formulating a strategy» and Chapter V «Implementing reform» (California, Oakland). Institute for Contemporary Studies, P. 8. 

          Коррупция в Византии: дело о подкупе вселенских судей ромеев. URL: https://wiselawyer.ru/poleznoe/23417-korrupciya-vizantii-delo-podkupe-vselenskikh-sudej-romeev .

          Кучма, В. В. Военная организация Византийской империи. СПб.: Алетейя, 2001. 426 с.

          Late Roman Silk: Smuggling and Espionage in the 6th Century CE.  Philolog Retrieved from: https://archive.is/20130626180730/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2011/08/byzantine_silk_smuggling_and_e.html#selection-461.0-461.62 

          Luttwak, E. N. (2017).The grand strategy of the Byzantine Empire. NY: Brill, 781 p. 

          Meyendorff, J. (1991). Was There an Encounter between East and West at Florence?. Christian Unity. A Council of Ferrara-Florence 1438/39—1989 (Leuven: G. Alberigo). P.153-175. 

          Петросян Ю. А. Древний город на берегах Босфора. Исторические очерки. М.: Наука, 1986. 333 с.

          Рожков, В. Очерки по истории Римо-Католической Церкви. Часть 1. М.: Колокол, 1994. 305 с.

          Runicman, S. (1990). The fall of Constantinople. Cambridge: Cambridge University Press, 280 p. 

          Соколов, А. Ю. Кризис средневековых универсумов на стыке романской и готической эпох в знаковой системе средневековья. Христианские чтения. 2015. № 5. С. 10-62.

          Treadgold, W. T. (1997). A History of Byzantine State and society. Redwood: Standford University press, 1019 p. 

          Тюрки в Византийском мире в 13-15-м веках. БЭБ. URL: http://dissers.ru/avtoreferati-dissertatsii-istoriya/a41.php .

          Византийская империя. spcl.nsc.ru URL: http://www.spsl.nsc.ru/history/descr/visa.html. [in Russian]. 

          Wewer G. (1994). Politische Korruption. Politic-Lexicon (Munchen; Wein: R. Oldenbourg Verlag).  P. 481.